10 مراسم های خاص در ایران که احتمالا نشنیده اید! با عکس
ایران، کشوری با تاریخ و فرهنگ چندهزارساله، گنجینهای از آیینها و مراسمهایی است که ریشه در باورهای کهن، طبیعت، و تنوع قومیتی آن دارند. در حالی که مراسمهایی مانند نوروز و یلدا در سراسر جهان شناخته شدهاند، بسیاری از آیینهای محلی و کمتر شناختهشده ایران همچنان در سایه ماندهاند. این مقاله به معرفی ۱۰ مراسم خاص و منحصربهفرد در ایران میپردازد که احتمالاً نام آنها را نشنیدهاید.
این مراسمها، از آیینهای زرتشتی تا رسوم قومیتی، نهتنها بازتابدهنده تنوع فرهنگی ایراناند، بلکه فلسفهای عمیق در ارتباط با طبیعت، اجتماع، و معنویت دارند. در این راهنما، پنج مراسم بهصورت مفصل و پنج مراسم دیگر در قالب جدول معرفی میشوند. هدف این است که با زبانی ساده و ساختاری منسجم، حتی برای افرادی که با فرهنگ ایران آشنا نیستند، اطلاعات جامع و جذابی ارائه شود.
چرا مراسمهای محلی ایران خاصاند؟
ایران با بیش از ۳۰۰۰ سال تاریخ، میزبان آیینهایی است که ترکیبی از باورهای زرتشتی، اسلامی، و محلی را در خود جای دادهاند. این مراسمها اغلب با طبیعت، فصلها، یا رویدادهای تاریخی و مذهبی گره خوردهاند و نشاندهنده ارتباط عمیق ایرانیان با محیط اطراف و هویتشان هستند.
بسیاری از این آیینها در مناطق خاص و توسط جوامع محلی برگزار میشوند، از اینرو کمتر در رسانههای بینالمللی یا حتی داخلی معرفی شدهاند. با این حال، هر یک از این مراسمها داستانی برای گفتن دارند و میتوانند تجربهای بینظیر برای گردشگران و علاقهمندان به فرهنگ ارائه دهند.
نکات مهم برای شرکت در مراسمهای محلی
برای لذت بردن از این آیینها و احترام به فرهنگ محلی، رعایت نکات زیر ضروری است:
- لباس مناسب: در اکثر مراسمها، بهویژه در مناطق مذهبی یا روستایی، پوشش محترمانه (مانتو و شال برای زنان، لباس رسمی برای مردان) توصیه میشود.
- اجازه برای عکاسی: پیش از عکاسی از افراد یا مراسم، حتماً اجازه بگیرید، زیرا برخی آیینها مقدساند.
- احترام به سنتها: از شوخی یا رفتارهای غیرمحترمانه در مراسمهای مذهبی یا عزاداری خودداری کنید.
- همراهی با راهنما: در آیینهای محلی مانند گاهنبار یا چلهبری، همراهی با یک راهنمای محلی به درک بهتر کمک میکند.
- حفظ محیطزیست: در مراسمهایی که در طبیعت برگزار میشوند، مانند تیرگان، زبالههایتان را جمعآوری کنید.
۵ مراسم خاص با توضیحات مفصل
۱. آیین چلهبری در کرمان
آیین چلهبری یکی از رسوم کهن در استان کرمان است که ریشه در باورهای زرتشتی و محلی دارد و به حل مشکلات زناشویی، باروری، و بیماریهای کودکان مرتبط است. این مراسم معمولاً در خانهای که مشکلاتی مانند نازایی یا بیماری کودک وجود دارد، برگزار میشود و هدف آن «گشودن گرههای زندگی» است.
فعالیتها:
- زنان محلی با تجربه، به نام «چلهبر»، با استفاده از پارچهای سفید و دعاهای خاص، مراسم را اجرا میکنند.
- پارچهای به نام «چله» (نماد ۴۰ روز یا دورهای خاص) بریده میشود و با خواندن دعا و ذکر، گرههای آن باز میشود.
- گاهی از گیاهان دارویی مانند اسپند برای دود کردن و دفع چشمزخم استفاده میشود.
- در پایان، خوراکیهای محلی مانند نان و پنیر به شرکتکنندگان داده میشود.
فلسفه: این آیین بر این باور استوار است که برخی مشکلات زندگی، مانند طلسم یا انرژی منفی، با انجام مراسمهای نمادین قابلحلاند. چلهبری نمادی از امید به گشایش و بهبود شرایط زندگی است.
نکات برای شرکتکنندگان: این مراسم معمولاً خصوصی است، اما با هماهنگی با اهالی محلی، میتوانید بهعنوان مهمان حضور یابید. احترام به حریم خصوصی خانواده میزبان ضروری است.
عکاسی: عکاسی با اجازه میزبان ممکن است، اما از اشتراکگذاری تصاویر در شبکههای اجتماعی بدون رضایت خودداری کنید.
محل برگزاری: روستاهای اطراف کرمان، مانند سیرجان یا بم.
۲. گهنبارخوانی در دامنه دماوند
گهنبارخوانی یکی از آیینهای زرتشتی است که به یاد آفرینش جهان در شش مرحله (آسمان، آب، زمین، گیاهان، حیوانات، و انسان) برگزار میشود. این مراسم در دامنه کوه دماوند، بهویژه در ماههای تابستان، توسط جامعه زرتشتیان اجرا میشود و نمادی از سپاسگزاری از طبیعت است.
فعالیتها:
- زرتشتیان با لباسهای سفید و کمربند کُشتی (نماد پاکی) گرد هم میآیند.
- سرودهای اوستایی در آتشکده یا فضای باز خوانده میشود.
- غذاهای سنتی مانند آش و سیروگ (نان زرتشتی) بین شرکتکنندگان تقسیم میشود.
- بخشهایی از مراسم شامل دعا برای باروری زمین و حفظ محیطزیست است.
فلسفه: گاهنبار به معنای «زمانهای مقدس» است و هر مرحله از آفرینش را جشن میگیرد. این آیین بر اهمیت حفاظت از طبیعت و اتحاد جامعه تأکید دارد.
نکات برای شرکتکنندگان: این مراسم عمومی است، اما احترام به آیینهای زرتشتی، مانند پوشیدن لباس سفید و حفظ سکوت هنگام دعا، ضروری است.
عکاسی: عکاسی با هماهنگی با برگزارکنندگان مجاز است.
محل برگزاری: دامنه دماوند یا آتشکدههای یزد و تهران.
۳. آیین قاشقزنی در چهارشنبهسوری
قاشقزنی یکی از رسوم کمتر شناختهشده در شب چهارشنبهسوری (آخرین سهشنبه سال) است که در برخی مناطق ایران، بهویژه تهران و مازندران، برگزار میشود. این آیین ریشه در باورهای زرتشتی دارد و بهعنوان بخشی از جشن آتش و پاکسازی شناخته میشود.
فعالیتها:
- زنان و کودکان با پوشیدن چادر یا پارچهای برای مخفی کردن هویت، با قاشق به کاسهها میزنند و در کوچهها میچرخند.
- اهالی خانه با شنیدن صدای قاشق، در را باز کرده و خوراکیهایی مانند آجیل، شیرینی، یا پول به قاشقزنها میدهند.
- گاهی آوازهای محلی یا اشعار طنز خوانده میشود.
فلسفه: قاشقزنی نمادی از دفع بلا و آوردن شادی به خانههاست. این آیین به افراد اجازه میدهد بهصورت ناشناس با همسایگان ارتباط برقرار کنند و حس همبستگی را تقویت میکند.
نکات برای شرکتکنندگان: این مراسم در محلههای سنتیتر پررنگتر است. برای شرکت، با گروههای محلی هماهنگ شوید و از شوخیهای غیرمحترمانه خودداری کنید.
عکاسی: عکاسی از فضای عمومی مجاز است، اما از چهره افراد بدون اجازه عکس نگیرید.
محل برگزاری: محلههای قدیمی تهران، مانند عودلاجان، یا شهرهای شمالی.
۴. جشن بهمنگان در یزد
جشن بهمنگان، که در دومین روز ماه بهمن برگزار میشود، یکی از آیینهای زرتشتی است که به گرامیداشت «بهمن»، ایزد نگهبان حیوانات، اختصاص دارد. این جشن در یزد و میان زرتشتیان همچنان زنده است و کمتر در میان عموم ایرانیان شناخته شده است.
فعالیتها:
- زرتشتیان در آتشکدهها یا خانههای خود گرد هم میآیند و دعاهای اوستایی میخوانند.
- غذاهای گیاهی مانند آش و نان محلی سرو میشود، زیرا این جشن بر پرهیز از آسیب به حیوانات تأکید دارد.
- گاهی مراسم با داستانگویی و شعرخوانی همراه است.
فلسفه: بهمنگان بر اهمیت حفاظت از حیوانات و طبیعت تأکید دارد و بهعنوان جشنی برای ترویج مهربانی و گیاهخواری شناخته میشود.
نکات برای شرکتکنندگان: این مراسم بیشتر در میان زرتشتیان برگزار میشود، اما غیرزرتشتیان نیز با هماهنگی میتوانند شرکت کنند. پرهیز از مصرف گوشت در این روز ضروری است.
عکاسی: با اجازه برگزارکنندگان، عکاسی از فضای مراسم ممکن است.
محل برگزاری: آتشکدههای یزد یا روستاهای زرتشتینشین مانند چم و مریمآباد.
۵. آیین خنچه چله در یلدا
خنچه چله یکی از رسوم زیبای شب یلدا است که در برخی مناطق، بهویژه در مرکز و جنوب ایران، برگزار میشود. این آیین بیشتر در میان خانوادههای سنتی و برای تازهعروسها انجام میشود.
فعالیتها:
- خانواده داماد خوانچهای (سینی تزئینشده) حاوی میوههای پاییزی (انار، هندوانه)، آجیل، شیرینی، و هدایایی مانند پارچه یا طلا برای عروس آماده میکنند.
- این خوانچه با آواز و شادی به خانه عروس برده میشود.
- گاهی مراسم با شعرخوانی حافظ و داستانگویی همراه است.
فلسفه: خوانچه چله نمادی از خیر و برکت برای زندگی مشترک زوج جوان است و نشاندهنده محبت و حمایت خانواده داماد از عروس.
نکات برای شرکتکنندگان: این مراسم خانوادگی است، اما در برخی شهرها مانند یزد، ممکن است بهصورت عمومیتر برگزار شود. هماهنگی با خانواده میزبان لازم است.
عکاسی: عکاسی از خوانچه و فضای شاد مراسم معمولاً مشکلی ندارد، اما اجازه بگیرید.
محل برگزاری: یزد، شیراز، و برخی روستاهای مرکزی ایران.
۵ مراسم دیگر
| مراسم | محل برگزاری | زمان | فعالیتها | فلسفه | نکات و آداب |
| جشن تیرگان | مازندران، یزد | ۱۳ تیر | آبپاشی، رقص محلی، شعرخوانی در گرامیداشت آرش کمانگیر | جشن باروری زمین و اهمیت آب | لباس راحت بپوشید، در آبپاشی زیادهروی نکنید. |
| جشن سده | یزد، کرمان | ۱۰ بهمن | روشن کردن آتش بزرگ، رقص و آواز | پیروزی نور و گرما بر سرما | از آتش فاصله بگیرید، عکاسی با احتیاط. |
| آیین قالیشویان | مشهد اردهال، کاشان | دومین جمعه مهر | شستن فرش در چشمه، چرخاندن چوب به یاد شهادت سلطانعلی | گرامیداشت شهادت و مبارزه با ظلم | احترام به فضای مذهبی، پوشش مناسب. |
| شب شام غریبان | سراسر ایران | شب دهم محرم | روشن کردن شمع، عزاداری برای امام حسین | یادبود تنهایی بازماندگان کربلا | سکوت و احترام در مراسم، عکاسی محدود. |
| ایلانوت (جشن درخت) | همدان (یهودیان ایرانی) | بهمن | تزئین درخت، خوردن نان و لبنیات | مشابه یلدا، جشن طبیعت و باززایی | هماهنگی با جامعه یهودیان، پوشش محترمانه. |
چگونه در این مراسمها شرکت کنیم؟
برای تجربه این آیینها، مراحل زیر را دنبال کنید:
- تحقیق پیش از سفر: با جستجو در سایتهای گردشگری یا تماس با راهنمایان محلی، زمان و مکان دقیق مراسم را پیدا کنید.
- هماهنگی با جوامع محلی: بسیاری از این مراسمها در روستاها یا جوامع خاص برگزار میشوند. تماس با دهیاریها یا تورهای فرهنگی مفید است.
- رعایت فرهنگ محلی: هر منطقه آداب خاص خود را دارد. برای مثال، در مراسمهای زرتشتی، لباس سفید و در مراسمهای مذهبی، پوشش مشکی توصیه میشود.
- استفاده از تورهای فرهنگی: تورهایی مانند Iran Doostan یا Nomad Tours برنامههای ویژهای برای این آیینها دارند.
- یادگیری چند عبارت محلی: یادگیری عباراتی مانند «سلام» یا «تشکر» به زبان محلی (مانند کردی یا لری) ارتباط شما را با اهالی تقویت میکند.
پاسخ به سوالات احتمالی
- آیا این مراسمها برای گردشگران خارجی مناسباند؟ بله، اکثر مراسمها با رعایت آداب محلی برای همه باز هستند. تورهای فرهنگی بهترین راه برای تجربه امن و محترمانهاند.
- آیا کودکان میتوانند شرکت کنند؟ در مراسمهایی مانند قاشقزنی یا تیرگان، کودکان میتوانند شرکت کنند، اما در آیینهای مذهبی مانند شام غریبان، بهتر است با والدین هماهنگ شوید.
- چگونه عکاسی کنیم؟ در اکثر مراسمها، عکاسی با اجازه برگزارکنندگان مجاز است. از عکاسی از چهره افراد بدون رضایت خودداری کنید.
- آیا این مراسمها هزینهبرند؟ اکثر آیینها رایگاناند، اما در برخی موارد (مانند گاهنبار)، ممکن است هزینهای برای غذا یا اقامت پرداخت کنید.
نکات ایمنی و زیستمحیطی
- ایمنی در مراسمهای فضای باز: در آیینهایی مانند سده یا تیرگان، از آتش یا آب فاصله ایمن نگه دارید.
- حفظ محیطزیست: در مراسمهایی مانند تیرگان یا سیزدهبهدر، زبالهها را جمعآوری کنید.
- رعایت پروتکلهای بهداشتی: در مراسمهای شلوغ، ماسک و ژل ضدعفونیکننده همراه داشته باشید.
نتیجهگیری
آیینهای کمتر شناختهشده ایران، از چلهبری در کرمان تا گاهنبارخوانی در دماوند، پنجرهای به فرهنگ غنی و چندوجهی این سرزمین هستند. این مراسمها نهتنها فرصتی برای آشنایی با تاریخ و باورهای ایرانیان فراهم میکنند، بلکه تجربهای عمیق از ارتباط با طبیعت، اجتماع، و معنویت ارائه میدهند. با رعایت نکات این مقاله، میتوانید بهعنوان یک گردشگر یا علاقهمند به فرهنگ، در این آیینها شرکت کنید و خاطراتی بهیادماندنی بسازید.
.
